Iz istorije

Jedno od većih sela Opštine Bor, Slatina, nekada se zvala “Zlatina”, po zlatu. Vremenom je mesto dobilo ime Slatina, koje i do danas traje. Područje sela je veoma bogato šumama, izvorima, rudama bakra i zlata.
Područje opštine Bor i Slatine u ranom srednjem veku bilo je u sastavu države Cara Dušana, koji se tada veoma interesovao za rudarstvo. Sredinom XV veka osnovan je Vidinski sandžak, kojim su upravljali Turci i koji su angažovali veći broj ljudi da čuvaju granice prema susedima. Iz tog perioda potiču zapisi o selima Slatina, Bučje, Bela Reka i Luka. Nešto kasnije se pominje i selo Krivelj, kao i manastir Sv. Arhanđel kod Zlota.Krajem XVII veka, kada su se vodili ratovi između Turaka i Austrijanaca, Bor je sa gotovo svim današnjim naseljima bio u sastavu Timočke Krajine. Nakon Požarevačkog mira 1718. godine, teritorija današnje opštine Bor pripala je Austriji.Turci uspostavljaju vlast ponovo od 1739. godine. Ova teritorija je oslobođena od Turaka posle Prvog Srpskog ustanka. Prvo prisjedinjavanje Srbiji usledilo je 1833. godine. Na poziv Kneza Miloša Obrenovića 1835. dolazi Baron Herder, rudarski stručnjak iz oblasti Sas u Nemačkoj. U to doba Bor je bio seosko naselje u dolini Slatine ili Borskog potoka, gde su se ljudi bavili uglavnom poljoprivredom. Godine 1837. selo Bor imalo je 42 kuće. U sledećih 50 godina Bor je 131 kuću i 689 stanovnika. Kuće su bile izgrađene od brvana i pluća, oblepljene blatom i pokrivene slamom, bez kanalizacije i vodovoda i odavale su utisak siromaštva.
Znatno kasnije je za potrebe razvoja rudarstva u Boru podignuto prvo radničko naselje. Kasnije se formira takozvana „Stara Kolonija“. Godine 1928. počinje izgradnja „Nove“ ili „Južne Kolonije“. Za potrebe grada i njegovih stanovnika zidaju se ulice, škole, bolnice uređuje se naselje koga su nekada činile samo kafana i dućan. Za vreme I Svetskog rata Bor su okupirali Bugari, a oslobodile su ga francuske trupe 1918. godine. Uz pomoć francuskog kapitala Bor izrasta u rudarski centar sa jakim uticajem na okolinu i naselja u okolini. Pred II Svetski rat Bor je imao 10.000 stanovnika, od kojih je 6.000 bilo zaposleno u rudniku. Početkom 1941. godine Bor okupraju Nemci, koji u okolini organizuju logore i eksploatišu rudno bogatstvo. Vršen je pritisak na stanovništvo da se prijavljuje za rad u rudniku. U Bor i okolinu deportovani su radnici iz različitih delova Srbije i Evrope. Nemci su u sledećih 4 godine gradili stanove duž „Južne Kolonije“, misleći da će njime dugo vladati. Nakon rata i oslobođenja su završene započete zgrade, a zatim je započeta gradnja nove četvrti „Staro Selište“. Najnoviji i najmoderniji delovi Bora grade se na lokaciji „Četvrti kilometar“, koji se nalazi na izlazu iz Bora, prema Zaječaru i Banjskom polju. Bor i njegova opština oslobođeni su 3. oktobra 1944. godine. Status grada dobijen je 30. marta 1947. godine, i tada je u njemu živelo 11.000 ljudi u 5.000 domaćinstava.Grad je rastao, sve više se širio, u njemu je bilo sve više stanovnika i postao je rudarski i industrijski centar domaćeg, evropskog i svetskog značaja.
Područije Bora i njegove okoline, prema arheološkim istraživanjima, naseljava se tek s počecima proizvodnje bakra. Prema nedovoljno proverenim podacima, najstariji nalazi iz Bora i okoline pripadaju kraju vinčanske kulture. To su pre svega” nalazi” sa starih rudokopa u Boru, Tilva Roš i iz Rgotine. Izuzetno je značajno napomenuti i nalazište Rudna glava i Dnevni kop, najstariji praistorijski rudokop na centralnom Balkanu ( potiče iz IV milenijuma pre naše ere).
Sa širom upotrebom bakra počinju da se razvijaju i prva naselja. To su lokaliteti Zlotska pećina i Čoka lu Balaš kod Krivelja. Naselje u Zlotskoj pećini egzistira od IV milenijuma pa do VII veka pre naše ere i imalo je karakter zanatskog centra u kojem su izrađivane alatke, nakit i oružije.

Rimljani:
Slatina i njena okolina su na prelazu iz stare u novu eru delili sudbinu dobrog dela Evrope. Ovo područje bilo je pod rimskom vlašću, a o vremenu dolaska Rimljana na ove prostore postoji nekoliko priča.
Po jednoj priči, severna granica rimske provincije Makedonija bila je često ugrožavana od strane varvarskih plemena. Kako bi kaznili krivce, Rimske legije su povremeno preduzimale vojne pohode. Nijedan od ovih pohoda nije imao za rezultat izlazak Rimljana na Dunav. Prvi koji je stigao do obala Dunava bio je makedonski prokonzul Gaj Skriboni Kurion u pohodu od 73. do 75. god. pre naše ere. Međutim, podatke o posledicama ovog pohoda nemamo. Pripajanje ovih krajeva Rimskoj imperiji odlagano je do pohoda Marka Licinija Krasa. Ovaj dogadjaj datuje se od 29. do 27. god. pre naše ere.
Razlog za dolazak Rimljana na naše prostore je mogao biti sledeći: akcija Rimljana na konačnom pokoravanju Skordiska, varvarskog plemena. Poduhvat je bio poveren Avgustovom sestriću i budućem caru Tiberiju. Pohodi su započeli 15. god. pre naše ere i bili su izuzetno uspešni. Nema sumnje da oblast između Save i Dunava, ukoliko do tada nisu bile pokorene, sada dolaze pod rimsku vlast.

Osvajanjem naših krajeva, Rimljani su stekli kontrolu nad prirodnim bogatstvima, pre svega rudnom bogatstvu. Stoga su i naselja osnovana na teritoriji Bora imala rudarsko-metalurški karakter. Nastala su u III veku nove ere, a to su: Tilva Roš (u Boru), Argentares (Rgotina), Cetace (kod Bukove glave), Kraku lu Jordan (kod Brodice) i Romuliana (Gamzigrad).

Srednji vek, period turske vladavine, I, II srpski ustanak i prisajedinjenje Srbiji 1833.

U ranom srednjem veku teritorija sela Slatine bila je pod vlašću cara Dušana, a nakon Nikopoljske bitke 1436. godine pada pod Tursku vlast u okviru Vidinskog sandžaka. U popisima se spominju sledeća naselja: Porodim, Luka, Vrazogrnac, Sumrakovac, Krivelj (Kriveljac), Šarbanovac, Karadža Slatina, Bela Reka(Bila Rika), Jasikova, Podgradice, Brestova, Zlatina i Bučje. Upisan je i jedan manastir, manastir sv. Arhangela (kod Zlota).
Zbog teškog zuluma koji su Turci nanosili narodu i prevelikih nameta stanovništvo je (počelo da napušta naše krajeve. Zabeleženo je da je ovaj kraj bio ne nastanjen čitavih sedam godina o čemu svedoči i sledeci citat: “Priča se da je nekada pod Turcima, a to je po kazivanju narodnom davno moralo biti, taj kraj tako bio zapušten da u njemu za 7. godina nije ni petao kukureknuo i da je stoga prozvan Crna Reka, koji docnije i pređe na celi okrug.” – Dragoljub K. Jovanović.
Tokom četiri rata, koji su vodjeni izmedju Austrije i Turske, dolazi do smenjivanja austrijske i turske vlasti. Za nas je posebno interesantan IV austrijsko-turski (1788-1791) rat, jer su u njemu učestvovali i dobrovoljci iz Slatine i drugih sela u okolini Bora. Dobrovoljci su bili organizovani u tri odreda ili tzv. frajkora koji su dejstvovali po Timočkoj krajini sa puno uspeha, sve dok se Austrija nije obavezala Pruskoj da će sve osvojene teritorije, na desnoj strani Dunava, vratiti Turskoj. Takvo stanje ostaje sve do I srpskog ustanka.

Početak I srpskog ustanka nije odjeknuo u Timočkoj krajini, tek početkom 1805. godine dolazi do organizovanije borbe na čelu sa Milisavom Đorđevićem (iz Lesova), Radisavom Jovanovićem (iz Planinice) i Ivkom iz Krivog vira. Godine 1806. na ratnu scenu stupa i hajduk Veljko Petrović. Nakon proterivanja Turaka uspostavljana je ustanička vlast, zemlja je bila podeljena na nahije, hajduk Veljko Petrovic je postavljen za vojvodu Banjske nahije, knez Milisav Đorđević u Crnoj Reci (dolina Crnog Timoka), a Miša Karapandžić u Krajini. Godine 1813. dolazi do sloma ustanka i do ponovnog uspostavljanja Turske vlasti. II srpski ustanak je obuhvatio teritoriju Beogradskog pašaluka i nije uticao na dešavanja u Timočkoj krajini. Sve do 1833. godine oblast Timočke krajine je bila pod Turskom vlašću, kada dolazi do pobune i konačnog oslobođenja od Turaka. Nakon oslobođenja, knez Miloš je aktivno učestvovao u sređivanju prilika u ovom delu Srbije. Boravio je u Brestovcu, gde je i izgradio svoj konak (1837). Na njegov poziv, vode Brestovačke banje je ispitao baron Herder, koji je utvrdio da voda je Brestovačke banje izuzetno lekovita, a pored toga obavio je ispitivanja u Boru i utvrdio da Bor lezi na značajnom rudnom bogatstvu. Međutim, nisu pokrenuti radovi za otvaranje rudnika.
U banji su pored kneževog konaka izgrađene i zgrade za smeštaj gostiju, potom kralj Aleksandar Karadjordjević gradi svoj dvor (1856).
Iako je baron Herder utvrdio postojanje značajnog rudnog bogatsva 1835, nije došlo do otvaranja rudnika, to se dogodilo 1903. godine nakon istraživanja koje je finansirao srpski industrijalac Đorđe Vajfert, a koje se odvijalo pod dirigentskm palicom inžinjera. Franje Šisteka. Investitori borskog rudnika bili su banka Mirabo i Pijerari iz Patriza. Osnivanje rudnika je bio ključni momenat za razvoj Bora i njegove okoline. Od tada Bor počinje naglo da se razvija i raste. Od 1933. do 1940. godine Bor je dobio novo naselje, Nova (Južna) kolonija, podignuta je bolnica i nova škola, a rudnik je prerastao u jedan od najvećih u Evropi. Status grada Bor je dobio tek nakon II svetskog rata, tačnije 30. maja 1947. godine kada je imao 11.000 stanovnika. Bor danas ima 40.000 stanovnika.